Het samenspel laat zien hoe bestuurs- en organisatiecultuur in de praktijk werkt
Samenspel gaat over de manier waarop gemeenteraad, college van B&W en ambtelijke organisatie samen uitvoering geven aan hun rollen, taken en verantwoordelijkheden. Deze drie actoren zijn onlosmakelijk met elkaar verbonden. Wanneer het in één deel van het systeem schuurt, heeft dat vrijwel altijd effect op de andere delen. In het samenspel kijken we daarom in het bijzonder naar twee elementen.
- Rolduidelijkheid en rolzuiverheid
Hoe duidelijk is ieders rol, en in welke mate wordt die rol ook zuiver ingevuld? In de praktijk zien we vaak dat rollen voor betrokkenen zelf al niet volledig helder zijn, laat staan voor anderen. Dat maakt het lastig om rollen zuiver in te vullen. Tegelijkertijd zien we regelmatig verschillen in perceptie: waar de één vindt dat hij zijn rol zorgvuldig vervult, ervaart de ander dat heel anders. Het zal u niet verbazen dat we zelf vaak geneigd zijn ons eigen handelen als passend te zien, en dat van de ander kritischer te beoordelen. Hoewel dat soms terecht is, wijst het in veel gevallen ook op spanning in de onderlinge interactie.
- Sociale cohesie (wederzijds respect en vertrouwen)
Daarom kijken we in het samenspel altijd ook naar de kwaliteit van de onderlinge relaties. Is er sprake van wederzijds respect en vertrouwen? Is er ruimte voor constructief conflict, of worden spanningen vermeden of juist op scherp gezet? En in hoeverre spreken actoren elkaar aan op gedrag en verwachtingen? Juist deze sociale cohesie bepaalt of verschillen productief worden gemaakt of juist leiden tot verwijdering. Het is dus niet een aanduiding voor ongewenste gedrag zelf.
Deze aanpak maakt bestuurs- en organisatiecultuur hanteerbaar
Door bestuurs- en organisatiecultuur te versmallen naar samenspel en sociale veiligheid, onderzoeken we niet langer het begrip zelf maar hoe bestuurs- en organisatiecultuur zich uit in het dagelijks handelen van mensen. Juist daar wordt cultuur concreet. En juist daar ontstaan ook de mogelijkheden om organisaties in beweging te brengen.
Dat helpt organisaties op drie manieren:
- Ten eerste maken we bredere patronen en gedragingen inzichtelijk. Door te analyseren hoe rollen worden ingevuld en hoe mensen met elkaar omgaan, ontstaat zicht op terugkerende dynamieken in plaats van losse incidenten.
- Ten tweede worden deze patronen bespreekbaar. Dat blijft weliswaar spannend, maar doordat het gesprek gaat over hoe het samenspel functioneert, en niet over wie er ‘fout’ zit, blokkeert het gesprek minder snel.
- Ten derde wordt cultuur daarmee daadwerkelijk veranderbaar. Doordat organisaties beter begrijpen wat er speelt en waar het in de interactie schuurt, ontstaat overzicht en handelingsperspectief. Dat geeft vertrouwen: niet dat alles eenvoudig op te lossen is, maar wel dat er concrete aangrijpingspunten zijn om beweging te creëren.
Onze aanpak is onderzoekend, beschrijvend en analytisch. We richten ons niet op individuen, maar op de patronen in hun onderlinge interactie. Daardoor verschuift het gesprek vanzelf van personen naar patronen. Dat voorkomt dat onze onderzoeken een persoonlijke afrekening worden en helpt organisaties om met meer openheid naar zichzelf te kijken.
Inzicht is de eerste stap naar beweging
In onze opdrachten merken we dat het helpt om bestuurs- en organisatiecultuur af te kaderen. Door in onze onderzoeken te focussen op patronen in het samenspel, ontstaat een perspectief dat herkenbaar én hanteerbaar is. Daarmee komt het onderwerp uit de kramp en in beweging.
Daarmee pretenderen we niet dat bestuurs- en organisatiecultuur eenvoudig of snel te veranderen is. Organisaties zijn voortdurend in beweging en hun cultuur beweegt mee. Wat wél mogelijk is, is inzicht krijgen in de patronen die samenwerking versterken of juist belemmeren. Door die patronen zichtbaar en bespreekbaar te maken, ontstaat ruimte om bewust andere keuzes te maken.
En precies dáár begint wat ons betreft duurzame, toekomstbestendige verandering.
De druk op het elektriciteitsnet heeft steeds vaker invloed op woningbouw, bedrijventerreinen, maatschappelijke voorzieningen en verduurzamingsopgaven. Gemeenten staan daardoor voor nieuwe keuzes. Welke ontwikkelingen vragen als eerste om schaarse netcapaciteit? Hoe kunnen plannen beter worden afgestemd op de ontwikkeling van het energiesysteem? En waar zijn regionale afspraken nodig omdat gemeenten gebruikmaken van dezelfde onderstations en netvlakken?
De gemeente Alblasserdam onderzoekt hoe zij ook in de toekomst krachtig en robuust kan blijven functioneren. & VDL voert hiervoor een bestuurskrachtonderzoek uit. Daarbij kijken we naar landelijke ontwikkelingen, lokale opgaven, samenwerkingsvormen, ambtelijke kracht en mogelijke toekomstscenario’s.
Vanuit de Hervormingsagenda Jeugd wordt gewerkt aan de landelijke standaardisatie van specialistische jeugdhulp. Samen met het programmateam Standaardisatie en professionals werken wij aan de verdere uitwerking van het productcluster verblijf. Voor verblijf gebruiken gemeenten en regio’s momenteel verschillende producten, productcodes en productomschrijvingen. Het doel is om deze variatie terug te brengen tot een beperkte, herkenbare en dekkende set verblijfsproducten. Daarmee moet de standaardisatie bijdragen aan minder administratieve lasten voor gemeenten en aanbieders en aan betere, landelijk vergelijkbare gegevens.