Céline Kohn
Van Handboek naar handelen: spelend naar netuitbreiding
De energietransitie vraagt om een forse uitbreiding van het elektriciteitsnet. Ook in Noord-Holland betekent dit dat er de komende jaren veel moet gebeuren: de aanleg en uitbreiding van onderstations, tracés en andere energie-infrastructuur. De noodzaak daarvan wordt breed erkend. Tegelijkertijd merken veel gemeenten dat de uitvoering in de praktijk ingewikkeld is. Want hoe zorg je ervoor dat zo’n netuitbreiding niet alleen technisch, maar ook bestuurlijk, ruimtelijk en organisatorisch goed landt? Wie moet wanneer aan tafel zitten? Hoe voorkom je dat een keuze in een vroege fase later tot vertraging leidt? En hoe houd je overzicht in een proces waarin veel partijen betrokken zijn, belangen samenkomen en besluiten soms pas jaren later zichtbaar effect hebben?
Van proceskennis naar praktijkinzicht
Om gemeenten te ondersteunen bij deze opgave ontwikkelden de provincie Noord-Holland, TenneT, Liander en betrokken gemeenten het Handboek Proces Netuitbreidingen. Het handboek biedt inzicht in de stappen die nodig zijn om grotere netuitbreidingen mogelijk te maken en laat zien welke rol gemeenten in de verschillende fasen – van studiefase tot realisatie – vervullen. Per fase zijn de belangrijkste processtappen, verantwoordelijkheden, versnellers en vertragers beschreven. Vanuit onze rol als trekker van het spoor ‘sneller bouwen’ binnen de Taskforce E-infra in Noord-Holland werken wij dagelijks samen met gemeenten, provincie en netbeheerders aan het voorspelbaarder en soepeler laten verlopen van deze processen. Daarbij zien we steeds dezelfde vragen terug: hoe organiseer je intern de juiste betrokkenheid? Hoe vertaal je de technische urgentie naar ruimtelijke en bestuurlijke besluitvorming? En hoe zorg je ervoor dat partijen elkaar vroeg genoeg weten te vinden? Om gemeenten daarbij verder te ondersteunen, vatten wij het handboek eerder samen in een praktische one-pager en ontwikkelden we vervolgens een werkvorm waarmee het proces niet alleen gelezen, maar ook écht ervaren kan worden.
Het handboek biedt daarmee een belangrijke houvast. Tegelijkertijd horen wij in gesprekken met gemeenten vaak dezelfde vraag terug: hoe vertalen we de processtappen uit het handboek naar de praktijk? Het kennen van het proces betekent namelijk niet automatisch dat iedereen ook overziet hoe rollen, keuzes en afhankelijkheden in de praktijk samenkomen. Medewerkers zien vaak goed wat er vanuit hun eigen rol nodig is, maar hebben minder zicht op wat er daarvoor of daarna gebeurt. Juist de samenhang tussen alle stappen en rollen maakt het proces rondom netuitbreidingen complex.
Spelend door het proces
Vanuit die behoefte ontwikkelden wij samen een serious game gebaseerd op het Handboek Proces Netuitbreidingen. Als manier om de inhoud ervan tot leven te brengen. Het spel helpt deelnemers om het volledige proces te doorlopen en zichtbaar te maken welke rollen, keuzes en afhankelijkheden op welk moment belangrijk zijn.
Tijdens het spel vormen deelnemers samen het projectteam van de fictieve gemeente Overland. De gemeente staat voor de opgave om een nieuw 150 kV-station en bijbehorende verbindingen mogelijk te maken. In verschillende spelrondes doorlopen deelnemers het proces van eerste verkenning tot en met realisatie. Bij iedere processtap bepalen zij welke rollen op dat moment betrokken moeten zijn om het project succesvol verder te brengen. Daarbij wordt al snel zichtbaar dat vertraging vaak niet ontstaat door één verkeerde keuze. Het gaat juist vaak om het ontbreken van afstemming tussen verschillende disciplines. Een bestuurder die te laat wordt betrokken, onduidelijkheid over ruimtelijke randvoorwaarden of een participatieproces zonder heldere kaders kunnen gevolgen hebben die pas veel later in het proces zichtbaar worden.
Het spel maakt die onderlinge afhankelijkheden concreet. Het laat zien dat succesvolle netuitbreiding niet alleen vraagt om het volgen van processtappen, maar ook om tijdige samenwerking, duidelijke rolverdeling en wederzijds begrip tussen betrokkenen.
Themadag Energieregio Noord-Holland
Tijdens de themadag van de Energieregio Noord-Holland op 25 juni 2026 hebben wij het spel voor het eerst gespeeld met partners in de regio. Deelnemers doorliepen het proces tot een onderstation in de fictieve gemeente Overland en legden gezamenlijk de rolkaarten bij de stappen. In de terugkoppeling hoorden wij veel herkenning. Deelnemers gaven aan dat het spel inzicht geeft in stappen die andere betrokkenen zetten, terwijl zij daar vanuit hun eigen rol vaak beperkt zicht op hebben. Door het proces gezamenlijk te doorlopen, ontstaat meer begrip voor elkaars werkzaamheden en verantwoordelijkheden. Ook hielp het spel om het totaaloverzicht van het proces scherper te krijgen. Deelnemers zagen hoe verschillende fasen en besluiten met elkaar samenhangen en hoe keuzes in een vroege fase gevolgen kunnen hebben voor latere stappen. Daarnaast werd zichtbaar hoeveel mensen en organisaties betrokken zijn bij een netuitbreidingsproject. Tegelijkertijd leverde het spel ook een belangrijke nuance op: niet iedereen hoeft altijd aan tafel te zitten. Juist het betrekken van de juiste mensen op het juiste moment bleek een belangrijke les. Daarmee gaat het niet alleen om meer overleg, maar vooral om beter afgestemde samenwerking.
Een hulpmiddel voor het gesprek binnen gemeenten
De opgave rond netuitbreidingen wordt de komende jaren alleen maar groter. Gemeenten hebben daarin een belangrijke rol, terwijl de processen vaak lang, technisch en bestuurlijk complex zijn. Dat vraagt om inzicht in hoe keuzes, rollen en belangen op elkaar inwerken.
Het spel helpt bij het vertalen en samenbrengen van het proces, kennis en praktijkervaring. Het maakt verbanden tussen stappen in het proces zichtbaar, helpt deelnemers om zich te verplaatsen in andere rollen en brengt het gesprek op gang over samenwerking, timing en verantwoordelijkheid. Juist voor gemeenten kan dat waardevol zijn. Zo wordt scherper waar in het proces aandacht nodig is. Wie moet wanneer betrokken worden? Welke keuzes vragen om bestuurlijke afstemming? Waar kunnen vertragingen ontstaan? En hoe zorg je ervoor dat disciplines elkaar eerder vinden?
Meer weten of het spel spelen?
Wij gaan graag in gesprek over de uitdagingen die u tegenkomt bij netuitbreidingen en laten zien hoe het spel kan helpen om rollen, verantwoordelijkheden en afhankelijkheden inzichtelijk te maken.
Wilt u het spel inzetten binnen uw gemeente, regio of samenwerking? Neem contact op met Céline Kohn via c.kohn@en-vdl.nl. Wij sturen graag meer informatie of denken we graag mee over een passende sessie.
Project
Samenwerking & Fusie
Voor de gemeente Renkum begeleidde & Van de Laar het onderzoek naar de bestuurlijke toekomst, waarbij vier scenario’s werden verkend: fusie met Arnhem, Wageningen of Rheden, of splitsing van de zes dorpen. Aanleiding waren de noodzaak tot samenwerking om het voorzieningenniveau te behouden en uiteenlopende politieke en inhoudelijke gevoeligheden, met als doel de gemeenteraad een integraal en weloverwogen beeld te bieden voor een duurzame bestuurlijke keuze.
Project
Samenwerking & Fusie
Voor de gemeente Heemskerk schreef & Van de Laar een position paper over een mogelijke bestuurlijke fusie met Uitgeest, waarin waarden, ambities en condities van Heemskerk centraal staan. Aanleiding waren de verschillende fusieopties van Uitgeest en de noodzaak tot zorgvuldige afweging van identiteit, voorzieningen en regionale samenwerking, met als doel de raad en het college een stevige basis te bieden voor goed onderbouwde besluiten over de bestuurlijke toekomst.
Project
Sociaal domein
SKIP heeft de leidraad ‘Drugs bij evenementen’ ontwikkeld om gemeenten praktisch te ondersteunen bij de aanpak van drugsgebruik tijdens risicovolle evenementen. & Van de Laar evalueert deze pilot onafhankelijk door ervaringen, processen en casussen te analyseren, met als doel lessen te trekken voor een mogelijke landelijke toepassing.
